Berts Bulletin: Kerstman

vrijdag 25 december 2009 01:00

Zoals beloofd, probeer ik het deze week een beetje luchtiger te houden. Enkele dagen geleden stond de kerstman voor onze deur en had hij het een en ander over zichzelf te vertellen. De figuur van de Kerstman maakt in Nederland en België nog maar kort deel uit van de kersttradities, maar hij heeft inmiddels een prominente plaats verworven op kerstkaarten, in etalages, in kerstmuziek en elders. De meest gebruikte verbeelding is een figuur uit de Verenigde Staten, die terug gaat op Sinterklaas, die door Nederlandse kolonisten werd meegenomen naar Noord-Amerika.

de oorspronkelijke Kerstman

De Amerikaanse versie van de Kerstman, die zich verplaatst met een arrenslee en vliegende rendieren, verdringt in Europa de oorspronkelijker figuur (de Duitse Weihnachtsmann die ook Scandinavische tegenhangers heeft, zoals de Finse Joulupukki). In Groot-Brittannië heet hij Father Christmas, in Frankrijk Père Noël. In Nederland ondervindt de Kerstman hevige tegenstand van Sinterklaas, omdat de meeste Nederlanders vinden dat de Sinterklaastraditie in stand moet worden gehouden en dat een tweede kindervriend niet nodig is.

Door de jaren heen onderging het beeld van de Kerstman vele wijzigingen. In 1931 ontwierp de schilder Haddon Sundblom de Kerstman voor Coca-Cola. In de Amerikaanse ‘Saturday Evening Post’ verschijnt de eerste illustratie van Sundblom’s Kerstman. De daaropvolgende 33 jaar ontwierp de artiest nog tientallen schilderijen van de Kerstman, afgebeeld met een Coca-Cola. De uit Europa geïmporteerde Sinterklaas kreeg al gauw een muts in plaats van de mijter. Ook de kromstaf verdween. Een lange tijd heeft deze Kerstman een lang gewaad met mantel gedragen. In Nederland zetten kinderen schoenen voor de open haard, voor de kerstman worden sokken bij de open haard opgehangen.

woonplaats

De woonplaats van de Kerstman wordt in veel Amerikaanse vertellingen ergens op de Noordpool of in Rovaniemi in Finland gesitueerd. Volgens Denen woont Julemanden (de Kerstman) in Groenland, dat deel uitmaakt van het Deense koninkrijk. In Rusland is er Grootvadertje Vorst (Ded Moroz), die samen met zijn kleindochter Sneeuwwitje (of Sneeuwvlokje; Snegoerotsjka) op 31 december cadeaus uitdeelt, en waarvan de woonplaats in de bossen bij Veliki Oestjoeg (Noord-Rusland) ligt.

Santa Claus

De Amerikaanse naam Santa Claus is een verbastering van de Nederlandse naam Sinterklaas. Het is een van de Nederlandse leenwoorden die via Nieuw-Amsterdam in het Amerikaans Engels terecht gekomen zijn. Via de Amerikanen kwam de naam Santa Claus weer naar Europa en werd daar eerst populair in Groot-Brittannië. Later werd hij ook bekend en populair in Duitsland en de Duitstalige gebieden in Centraal-Europa, en tenslotte in Nederland.

De kolonist die veel heeft bijgedragen aan het beeld van de Kerstman als een gezellige baas met een witte baard was een Nederlandse professor die in New York ging wonen. In 1822 beschreef hij in een gedicht aan zijn kinderen de heilige Sint-Nicolaas als een oud gezellig mannetje met een rode neus, rode wangen en een witte baard. Het jaar erna verscheen het gedicht in een Amerikaans weekblad. Ruim 20 jaar daarna werd het gedicht herdrukt - toen met een tekening erbij van de kindervriend. Dat was het startschot voor duizenden tekeningen van Santa Claus, zoals de Amerikanen hem noemen.

De kerstman had heel wat over zichzelf te vertellen, zoals kan blijken. Hij vond het wel heel erg jammer dat hij in de loop van de geschiedenis zijn kromstaf moest inleveren. Dat ding was namelijk heel erg handig om bij glad weer recht te blijven. Waarschijnlijk zou die nu dus wel van pas komen. In elk geval: voor iedereen fantastische feesten!

Tot de volgende kriebel,
Bert